Basis · 1 min lezen
Aminozuren: de bouwstenen
Laatst inhoudelijk gecontroleerd: · Redactie en bronnen
Wat is een aminozuur, waarom zijn er twintig standaardvarianten, en wat maakt ze van elkaar verschillend?
Eén vast skelet, één variabel stuk
Elk aminozuur heeft hetzelfde basisskelet: een centraal koolstofatoom, het α-koolstofatoom, met daaraan vier groepen. Drie zijn altijd gelijk: een aminogroep (–NH₂), een carboxylgroep (–COOH) en een waterstofatoom. De vierde groep is wat aminozuren van elkaar onderscheidt: de zijketen, vaak afgekort als R.
Die zijketen kan zo klein zijn als één waterstofatoom, zoals bij glycine, of groot en vertakt, zoals bij leucine. Sommige zijketens trekken water aan (polair), andere stoten het juist af (apolair), en een aantal draagt bij normale omstandigheden een elektrische lading.
Waarom de zijketen zo belangrijk is
Wanneer aminozuren tot een keten zijn gekoppeld, steken de zijketens naar buiten. Ze bepalen hoe de keten zich gedraagt: apolaire zijketens hebben de neiging zich af te schermen van water en komen in gevouwen eiwitten vaak aan de binnenkant terecht, terwijl polaire en geladen zijketens vaker aan het oppervlak zitten.
Zo legt een rij bouwstenen al veel vast over de uiteindelijke vorm, nog voordat er iets is gevouwen.
Bronnen: [2]
Twintig standaardvarianten, ontelbare combinaties
De eiwitten in levende cellen worden grotendeels opgebouwd uit twintig standaardaminozuren. Dat lijkt weinig, maar omdat elke positie in een keten een van die twintig kan zijn, groeit het aantal mogelijke volgordes razendsnel. Een keten van tien bouwstenen heeft al 20¹⁰ mogelijke volgordes: meer dan tien biljoen.
Dat is de reden dat een beperkt ‘alfabet’ toch een enorme verscheidenheid aan eiwitten kan opleveren.
Probeer het zelf
In het Molecuulatelier werk je met vier van de twintig: glycine (kleinste zijketen), alanine (een methylgroep), serine (met een hydroxylgroep) en leucine (vertakt en apolair). Bouw een paar ketens en kijk bij elke bouwsteen naar de korte uitleg over de zijketen.
Bouw een keten in het Molecuulatelier →
Bronnen en verder lezen
- Amino Acids — Talking Glossary of Genomic and Genetic Terms — National Human Genome Research Institute (NIH)
- The Shape and Structure of Proteins — Molecular Biology of the Cell (Alberts e.a., 4e druk) — NCBI Bookshelf
Gerelateerde onderwerpen
Educatieve informatie over wetenschappelijk onderzoek. Geen medisch advies of bewijs van geschiktheid voor gebruik bij mensen.