Kritisch kijken / tien oefenkaarten
Eén zin. Drie mogelijkheden. Herken je een waarneming, een toetsbare verwachting of een te grote belofte?
Kies per kaart een label en ontdek het signaal. Geen account nodig. Je antwoorden worden niet bewaard.
Oefenvoorbeelden: alle stoffen en studies in dit spel zijn verzonnen.
Kies één label. Na je antwoord kun je verder bladeren.
Het signaal:
Tien voorbeelden om scherper naar een uitspraak te kijken.
Vraag bij elke bewering: gemeten in cellen, in dieren of in mensen? Hoeveel? Vergeleken met wat?
Swipe naar links voor de volgende kaart en naar rechts voor de vorige. Je kunt ook de navigatieknoppen of de pijltjestoetsen gebruiken.
Reageren de knoppen niet? Of lees je liever in je eigen tempo? Open de kaarten en uitleg hieronder.
In een celkweek nam de groei van huidcellen 20% toe na 24 uur met stof Q‑12, vergeleken met een onbehandelde controle.
Feit
Het signaal: ‘in een celkweek’, ‘24 uur’, ‘vergeleken met een controle’
Een concrete waarneming, met model, tijdsduur en vergelijking. Het zegt niets over mensen, maar dat beweert het ook niet.
Q‑12 laat je huid sneller herstellen.
Hype
Het signaal: ‘je huid’ terwijl alleen in een kweekschaal is gemeten
De sprong van celkweek naar mens is niet onderzocht. Er staat geen model, geen aantal en geen vergelijking bij.
Als Q‑12 de celgroei in kweek verhoogt, verwachten we hetzelfde effect in weefsel van muizen; dat gaan we testen.
Hypothese
Het signaal: ‘verwachten we’, ‘gaan we testen’
Een toetsbare verwachting, en de schrijver zegt eerlijk dat het nog onderzocht moet worden.
Wetenschappers ontdekken wondermolecuul dat veroudering stopt.
Hype
Het signaal: ‘wondermolecuul’, ‘stopt’
Absolute taal zonder vermelding van wat, waar en bij wie is gemeten. Een klassieke kop.
Bij 12 van de 40 deelnemers in de stof-K-groep en 11 van de 40 in de placebogroep trad hoofdpijn op.
Feit
Het signaal: aantallen in beide groepen
Een gerapporteerde waarneming met vergelijkingsgroep. Merk op: het verschil is klein, en dat mag je zelf concluderen.
Stof K is in een klinische studie bewezen veilig.
Hype
Het signaal: ‘bewezen veilig’
Eén studie kan hooguit laten zien dat er binnen die groep en die periode geen ernstige bijwerkingen zijn waargenomen. ‘Bewezen veilig’ gaat veel verder.
Mogelijk verklaart een verschil in zijketen waarom variant B sterker aan de receptor bindt dan variant A.
Hypothese
Het signaal: ‘mogelijk verklaart’
Een voorgestelde verklaring die je met een gericht experiment kunt toetsen.
De HPLC-meting gaf een hoofdpiek van 97,8% van het totale piekoppervlak (methode X, detectie bij 220 nm).
Feit
Het signaal: methode en detectie vermeld
Een meetresultaat met de context die nodig is om het te interpreteren. Het is geen uitspraak over gewicht of veiligheid.
97,8% zuiver betekent dat het product 97,8% effectief is.
Hype
Het signaal: zuiverheid gelijkgesteld aan werkzaamheid
Zuiverheid en werkzaamheid zijn totaal verschillende dingen. Een zuivere stof kan nergens tegen werken.
Een AI-model voorspelt dat eiwit Z een vaste vorm heeft in het middendeel, met hoge betrouwbaarheidsscore; experimentele bevestiging volgt.
Hypothese
Het signaal: ‘voorspelt’, ‘bevestiging volgt’
Een AI-voorspelling is een goed onderbouwde hypothese. Pas de meting maakt er een feit van.
Alle stoffen en studies in dit spel zijn verzonnen.